Topuk Dikenine Ne İyi Gelir?

Topuk dikeni, topuk kemiğinin alt yüzünde röntgende görülen kemiksi bir çıkıntıdır. Adı ağrının sebebiymiş gibi durur ama çoğu kişide durum farklıdır: çıkıntı ağrısız kişilerde de bulunabilir, ağrının asıl kaynağı ise topuktan parmaklara uzanan plantar fasya adlı bağ dokusunun aşırı yüklenmesidir. Bu tabloya plantar fasiit denir ve topuk ağrısının en sık nedenidir.

Bu ayrım pratikte önemlidir. Ağrıyı kemik çıkıntısı yapıyor sanıldığında beklenti "çıkıntının alınması" yönüne kayar. Oysa şikayet dokunun yük taşıma kapasitesiyle ona binen yük arasındaki dengesizlikten çıkıyorsa, çözüm de o dengeyi düzeltmekten geçer.

Sabah ilk adım ağrısı neden olur?

Topuk dikeninin en tanıdık belirtisi, sabah yataktan kalkıp basılan ilk adımlarda topukta hissedilen keskin ağrıdır. Birkaç adım sonra ağrı azalır, gün içinde uzun ayakta kalmayla yeniden artar.

Sebebi şudur: uyku sırasında ayak bileği aşağı doğru dururken plantar fasya kısalmış konumda kalır. Sabah tam yük binince doku aniden gerilir ve ağrı ortaya çıkar. Aynı durum uzun süre oturduktan sonra ayağa kalkarken de yaşanır.

Ne iyi gelir?

Topuk dikeninde en çok işe yarayan üç başlık şunlardır:

Yükü yönetmek. Ağrıyı artıran aktivitenin süresi ve yoğunluğu bir süreliğine azaltılır; tamamen hareketsizlik değil, tolere edilen düzeyde devam etmek hedeflenir. Sert zeminde uzun süre çıplak ayakla yürümek çoğu kişide şikayeti artırır.

Germe. Baldır kaslarının ve plantar fasyanın gerilmesi, özellikle sabah ilk adımdan önce uygulandığında ilk adım ağrısını azaltır.

Kuvvetlendirme. Ayak tabanının küçük kasları ve baldır, dokunun yük taşıma kapasitesini artırmak için çalıştırılır. Germe rahatlatır, kuvvetlendirme ise tekrarı önler; ikisi birlikte yürütülür.

Evde uygulanabilecek egzersizler

Aşağıdakiler yaygın olarak kullanılan, ağrıyı artırmadığı sürece evde uygulanabilen çalışmalardır:

• Sabah germesi: Yataktan kalkmadan önce oturur pozisyonda ayak parmaklarını elle kendinize doğru çekip baldır ve taban gerginliğini 30 saniye korumak.
• Duvara karşı baldır germe: Ağrılı bacak arkada, topuk yerde, diz gergin; öne doğru yaslanarak baldırın gerildiği noktada beklemek.
• Havlu toplama: Yerdeki bir havluyu ayak parmaklarıyla kendinize doğru toplamak; taban kaslarını çalıştırır.
• Basamakta topuk indirme: Basamağın kenarında parmak ucunda durup topuğu yavaşça aşağı indirmek; baldır ve aşil için kademeli yükleme sağlar.

Egzersiz sırasında hafif bir gerginlik hissi beklenir. Keskin, batıcı bir ağrı ya da ertesi güne taşan artış varsa yüklenme fazla gelmiş demektir; tekrar sayısı ve şiddet azaltılır.

ESWT ne zaman gündeme gelir?

Şikayet haftalarca sürdüyse ve egzersiz programına beklenen yanıt alınamadıysa ESWT (şok dalga tedavisi) gündeme gelebilir. ESWT dokuya ses dalgası göndererek iyileşme sürecini uyarır ve topuk dikeni, ESWT'nin en sık kullanıldığı başlıklardan biridir.

Burada sık yapılan bir hata var: ESWT'yi egzersizin yerine koymak. Cihaz uygulaması yükleme ve kuvvetlendirme programının yerini tutmaz, onunla birlikte yürütüldüğünde anlamlıdır. ESWT'nin nasıl uygulandığını ve kimlere uygun olmadığını ayrı bir yazıda anlattık.

Bursa'da fizik tedavi merkezi araştırırken şu ölçüt işe yarar: belirleyici olan hangi cihazın bulunduğu değil, değerlendirmenin yapılıp yapılmadığı ve programın kişiye göre ayarlanıp ayarlanmadığıdır. Aynı cihaz, yükleme programı olmadan uygulandığında farklı sonuç verir.

Ne zaman fizyoterapiste başvurmalı?

Topuk ağrısı birkaç haftadır geçmiyorsa, gün içinde yürümeyi kısıtlıyorsa ya da her sabah aynı şiddette tekrarlıyorsa değerlendirme yapılması doğru olur. Değerlendirmede ağrının gerçekten plantar fasyadan mı geldiği, yoksa aşil tendonu, topuk yağ yastığı ya da sinir sıkışması gibi başka bir kaynaktan mı kaynaklandığı ayırt edilir. Tedavi de bu ayrıma göre kurulur.

Topukta uyuşma, gece istirahatte artan ağrı, ateş ya da belirgin şişlik varsa bu bulgular farklı bir nedene işaret edebilir; bu durumda önce hekim değerlendirmesi gerekir.